Einstein trong văn học

James Joyce dường như đứng bên lề. Không bè phái, cũng không kế thừa, James Joyce xây dựng cho mình đế chế văn học riêng, nơi ông nỗ lực gắn kết cuộc sống với văn chương làm một.

Nếu có nhà văn nào sống được hàng nghìn năm trong giới văn chương, thì đó phải là James Joyce. Giữa thời kỳ hỗn loạn chính trị (và văn học), nhưng James Joyce dường như đứng bên lề. Không bè phái, cũng không kế thừa, James Joyce xây dựng cho mình đế chế văn học riêng, nơi ông nỗ lực gắn kết cuộc sống với văn chương làm một.
Dứt bỏ bút pháp hiện thực đã thống trị bao năm nay, Joyce đi sâu vào lối viết “dòng ý thức” cũng như “độc thoại nội tâm”. Ở đó, những đoạn văn được viết liền một mạch để không làm gián đoạn những luồng tư tưởng trôi qua liên tục, tràng giang đại hải, không chút giấu giếm, gò bó. (Cuốn Finnegans Wake không có từ mở đầu cũng chẳng có từ kết thúc), làm lộ ra những góc khuất tối tăm nhất của con người.
Đọc Joyce, độc giả sẽ luôn bị bất ngờ khi phát hiện ra những khía cạnh mới mẻ trong tâm hồn các nhân vật. Cần biết rằng đầu thế kỷ 20, những cuốn sách tóm tắt bỏ túi rất được ưa chuộng, nhưng chưa nhà xuất bản nào có thể thu gọn Ulysses hay Finnegans Wake.
James Joyce không chỉ sống trong tác phẩm của mình mà còn trong rất nhiều nhà văn khác. Vladimir Nabokov, T.S. Eliot, William Faulkner, Albert Camus, Garcia Marquez, Samuel Beckett, Toni Morrison… đều chịu ảnh hưởng sâu sắc từ James Joyce.
Ngày hôm nay, ông vẫn được coi như Albert Einstein trong văn học, khi “phát minh” ra lối viết uyên bác, sử dụng từ ngữ đa quốc gia, đa tầng đa giác, tính thẩm mỹ cao và đi sâu vào bản chất con người.
James Joyce được coi là người tạo ảnh hưởng lớn nhất tới các nhà văn từ thế kỷ 20, là bước ngoặt dứt khoát với văn học thể kỷ 19. Bằng Ulysses, ông đã tạo nên bộ bách khoa toàn thư về con người. Về hình thức, Ulysses chứa đầy đủ văn xuôi, kịch, thơ, báo chí, thậm chí… dâm thư. Sâu xa hơn, mỗi chương của Ulysses tương ứng với một ngành khoa học hay nghệ thuật, một bộ phận trên cơ thể người, một thời gian và không gian riêng.
Đồng thời, các chương, các nhân vật của Ulysses đều tương ứng với bộ sử thi Odyssey của Homer. Và thật kinh ngạc, cuốn sách dày hơn 1300 trang này chỉ viết về một ngày bình thường của nhân vật Bloom - ngày 16/6/1094, với những đoạn độc thoại nội tâm dài hơn 25.000 chữ không có dấu chấm.
Sau Ulysses, chỉ có duy nhất một tác phẩm dám “vượt mặt” bộ bách khoa về con người này. Đó là Finnegans Wake, cũng của chính James Joyce. Finnegans Wake được coi là tác phẩm lớn nhất thế kỷ 20.
Tác phẩm đầy thách thức sau 100 năm
Những ai từng đọc James Joyce sẽ lập tức đồng ý với Nora. Bản thân Joyce cũng nói về tác phẩm của mình: “Tôi đã lồng vào đó nhiều điều bí ẩn và câu đố, đến mức sẽ khiến các giáo sư luôn bận rộn trong hàng thế kỷ, để tranh cãi về điều tôi muốn nói. Đó là con đường duy nhất bảo đảm sự bất tử của một tác phẩm.” Ông chính là một biểu tượng của avant-garde cho một luồng tư tưởng của chủ nghĩa Hậu hiện đại.
James Joyce không nói quá. Đến nay đã gần 100 năm kể từ khi Ulysses, tác phẩm nổi tiếng của ông, lần đầu được giới thiệu với công chúng. Cuốn sách vẫn là thách thức khổng lồ với bất kỳ độc giả hay nhà nghiên cứu nào. Từ năm 1968, người ta còn tổ chức cả một hội nghị quốc tế cứ hai năm diễn ra một lần, chỉ để “giải mã” văn chương James Joyce.
TheoTTVH
#Postmodernism#avantgarde#ngonhuhong